पिपुल्स न्युज : सहकारी मात्र एउटा यस्तो निकाय हो जसले बिना झन्झट, बिना सर्त आफ्ना ससाना व्यावसायिक गतिविधिहरूको लागि सहकारी संस्थाहरू बैंकहरूभन्दा उत्तम मानिनुको मुख्य कारणहरू निम्न हुन्:
१. आसान पहुँच : सहकारी संस्थाहरू समुदायमा आधारित हुन्छन् र ग्रामीण क्षेत्रसम्म पहुँच पुर्याउँछन्। साना व्यवसायले सहकारीबाट सदस्यता लिने वित्तीय सेवा छिटो र सहज रूपमा प्राप्त गर्न सक्छन् । बैंकको तुलनामा सहकारीमा कागजात प्रक्रिया सरल हुने भएकाले साना व्यवसायले सहज ऋण सुविधा पाउँछन्।
२. कम ब्याजदर र लचिलो शर्तहरू : सहकारीहरूले प्रायः आफ्ना सदस्यहरूलाई कम ब्याजदरमा ऋण प्रदान गर्छन्।ऋण भुक्तानीको शर्तहरू लचिलो हुने हुँदा व्यवसायीहरूले आफ्ना आवश्यकता अनुसार समय मिलाउन सक्छन्।
३. सदस्यता आधारभूत संरचना : सहकारीका सदस्यहरू त्यसकै मालिक हुने भएकाले सदस्यहरूलाई प्राथमिकता दिइन्छ । साना व्यवसायका लागि नाफाभन्दा सेवामूलक वातावरण निर्माण गरिन्छ।
४. स्थानीय अर्थतन्त्रको प्रवर्द्धन : सहकारीहरूले आफ्नो क्षेत्रमा रहेका साना व्यवसाय र कृषिलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्य राख्छन् । यसले व्यवसाय र सहकारीबीच सुमधुर सम्बन्ध निर्माण गर्न मद्दत गर्छ।
५. प्रशिक्षण र परामर्श सेवा : सहकारीहरूले आफ्ना सदस्य व्यवसायीलाई वित्तीय व्यवस्थापन, उद्यमशीलता, र व्यवसाय विकासमा तालिम र परामर्श दिन्छन्, जुन बैंकहरूले सामान्यतः प्रदान गर्दैनन् ।
६. साना व्यवसायप्रति सहानुभूति : सहकारी संस्थाहरू साना व्यवसायका चुनौतीहरूलाई राम्ररी बुझ्ने भएकाले समस्या समाधानमा सहयोगी भूमिका खेल्छन् । उदाहरणका लागि, समयमै किस्ता तिर्न नसकेको अवस्थामा पनि लचिलो दृष्टिकोण अपनाइन्छ ।
७. कुनै लुकेका शुल्क छैनन् : बैंकहरूले प्रायः विभिन्न प्रकारका सेवा शुल्क लिने गर्दछन्, जसले साना व्यवसायमा अतिरिक्त बोझ पार्न सक्छ। सहकारीमा यस्तो लुकेको शुल्क धेरै कम वा छैन।
निष्कर्ष : साना व्यवसायको लागि सहकारी संस्था अधिक उपयोगी हुने प्रमुख कारण स्थानीय पहुँच, कम ब्याजदर, लचिलो सेवा, र समुदाय-केन्द्रित सेवा हो। यसले साना व्यवसायलाई फस्टाउन र समुदायलाई आर्थिक रूपमा सबल बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
सहकारी संस्था चयन गर्नुपर्ने मुख्य कारणहरू यस्ता छन् :
१. सामुदायिक स्वामित्व र लाभ : सहकारी संस्था आफ्ना सदस्यहरूले नै सञ्चालन र स्वामित्व गर्ने प्रणाली हो। यसले सदस्यहरूको प्रत्यक्ष लाभ सुनिश्चित गर्छ । सहकारीको नाफा सदस्यहरूमा नै बाँडफाँड हुन्छ वा सामुदायिक कल्याणका लागि उपयोग गरिन्छ।
२. कम लागत र सरल पहुँच : सहकारीले न्यून ब्याजदरमा ऋण र आर्थिक सेवा उपलब्ध गराउँछ । ग्रामीण र स्थानीय क्षेत्रमा सहकारीको पहुँच बढी हुने हुँदा यो विकल्प सबैका लागि सरल र सहज छ।
३. लचिलो नियम र प्रक्रिया : सहकारीमा ऋण लिनका लागि कागजी प्रक्रिया सरल हुन्छ । साना व्यवसाय, किसान, र सामुदायिक सदस्यहरूको समस्या अनुसार लचिलो शर्त बनाइन्छ।
४. सदस्यको आर्थिक सुदृढीकरण : सहकारी संस्था सदस्यहरूको आर्थिक स्थिति सुधार्न लक्षित हुन्छ । नियमित बचत, ऋण सुविधा, र आर्थिक योजनामा सहभागी गराई सदस्यलाई सशक्त बनाउँछ।
५. सामाजिक एकता र सहकार्य : सहकारीले समुदायमा सहयोग र सहकार्यको भावना विकास गर्छ । सबै सदस्य समान रूपमा लाभान्वित हुने भएकाले सामाजिक एकता मजबुत हुन्छ।
६. अविकसित क्षेत्रको आर्थिक विकास : सहकारी संस्था ग्रामीण र अविकसित क्षेत्रका मानिसहरूलाई आर्थिक पहुँच दिने प्रभावकारी माध्यम हो । यसले साना व्यवसाय, कृषि, र स्थानीय उद्योगलाई प्रोत्साहन दिन्छ।
७. शिक्षा र प्रशिक्षण सुविधा : सहकारी संस्थाले आफ्ना सदस्यहरूलाई वित्तीय साक्षरता, उद्यमशीलता, र दक्षतासम्बन्धी तालिम उपलब्ध गराउँछ । यसले सदस्यहरूलाई दीर्घकालीन रूपमा आर्थिक रुपमा सक्षम बनाउँछ।
८. पारदर्शिता र विश्वास : सहकारी संस्थाको सञ्चालन पारदर्शी हुन्छ, जहाँ सदस्यहरूले निर्णय प्रक्रियामा प्रत्यक्ष सहभागिता जनाउन सक्छन् । यसले आर्थिक कारोबारप्रति विश्वास बढाउँछ।
निष्कर्ष : सहकारी संस्था केवल आर्थिक सेवाको प्रदायक नभएर समुदायको आर्थिक, सामाजिक, र सांस्कृतिक विकासको माध्यम पनि हो। सदस्यहरूले सानो लगानीबाट ठूलो फाइदा लिन सक्ने भएकाले सहकारी नै उत्तम विकल्प बन्न सक्छ।
– सहकारी संस्थाबारे धेरै सदस्यहरूले राम्ररी नबुझेका वा गलत बुझ्ने केही महत्त्वपूर्ण कुराहरू यस्ता छन्:
१. सहकारीको स्वामित्व र जिम्मेवारी : धेरैजसो सदस्यले सहकारीलाई बाह्य निकायजस्तो ठान्छन्, तर सहकारी उनीहरूकै स्वामित्वमा हुन्छ । सदस्यहरूले आफैं सहकारीको मालिक भएको र त्यसको दायित्व पनि उनीहरूकै रहेको कुरा बुझ्दैनन्।
२. नाफा र योगदानको सम्बन्ध : सहकारीको नाफा सदस्यहरूको बचत र लगानीबाट आउने हो । धेरै सदस्यले सोच्छन् कि सहकारीले बाहिरबाट धेरै सहयोग पाउँछ, तर यसको प्रमुख स्रोत सदस्यकै आर्थिक क्रियाकलाप हुन्।
३. सहकारीको उद्देश्य : सहकारी नाफा कमाउने मात्र होइन, आफ्ना सदस्यहरूको आर्थिक र सामाजिक उत्थान गर्न बनाइएको संस्था हो । धेरैले यसलाई सामान्य बैंक वा वित्तीय संस्थाजस्तो मात्र बुझ्ने गर्छन्।
४. निर्णय प्रक्रियामा सहभागीता : सदस्यहरूले निर्णय प्रक्रियामा सक्रिय रूपमा सहभागी हुनुपर्ने हो। तर, धेरैजसो सदस्यहरूले बैठकहरू र अन्य गतिविधिमा भाग नलिने समस्या देखिन्छ । उनीहरूले सहकारीको रणनीति र योजनाबारे स्पष्ट जानकारी नलिई गुनासो मात्र गर्ने प्रवृत्ति हुन्छ।
५. सदस्यको अधिकार र कर्तव्य : सदस्यहरूले आफ्नो अधिकार (जस्तै: मतदान, नाफा बाँडफाँड) त राम्ररी बुझ्छन्, तर कर्तव्य (जस्तै: बचत, ऋण समयमै तिर्नु, र सहभागिता) बुझ्न चाहँदैनन्।
६. लाभ बाँडफाँडको प्रक्रिया : सहकारीले नाफाको बाँडफाँड सदस्यहरूको योगदानको आधारमा गर्छ । धेरैले आफ्नो कम योगदानका बावजुद बढी लाभको अपेक्षा राख्छन्।
७. ऋणको उद्देश्य र शर्तहरू : धेरै सदस्यले सहकारीबाट लिएको ऋण व्यक्तिगत फजुल खर्चमा प्रयोग गर्ने गर्छन्, जुन सहकारीको उद्देश्यविपरीत हो । ऋण समयमै तिर्नुपर्ने शर्तप्रति धेरैले गम्भीर ध्यान दिन्नन् ।
८. पारदर्शिता र जवाफदेहिता : सहकारीले आफ्ना सदस्यहरूसँग आर्थिक र प्रशासनिक पक्षबारे पारदर्शिता अपनाउने गर्छ । तर, धेरै सदस्यले सहकारीका प्रतिवेदन वा विवरण पढ्न वा बुझ्न प्रयास नगर्ने हुँदा गलत बुझाइ र आशंका उत्पन्न हुन्छ।
९. सहकारीको सीमितता : सदस्यहरूले सहकारीलाई असिमित स्रोत भएको निकाय ठान्छन् । सहकारीले पनि आर्थिक संकट वा सीमित स्रोत झेल्नुपर्छ भन्ने कुरा बुझ्न धेरैलाई गाह्रो हुन्छ।
निष्कर्ष : सदस्यहरूले सहकारीलाई बैंक वा निजी संस्थाजस्तो बुझ्ने र आफ्ना अधिकार मात्र खोज्ने प्रवृत्ति हटाउन आवश्यक छ। सहकारीबारे स्पष्ट बुझाउन नियमित रूपमा तालिम, बैठक, र जानकारीमूलक कार्यक्रमको आयोजना गरेर सदस्यहरूको गलत धारणालाई सुधार्न सकिन्छ।
