पिपुल्स न्युज : स्थानीय तहबाट भ्रष्टाचार निर्मूल गर्न विभिन्न उपाय र रणनीतिहरू अपनाउन सकिन्छ। यसमा मुख्य रूपमा पारदर्शिता, उत्तरदायित्व, र जनसहभागिता सुनिश्चित गर्नु आवश्यक छ। तलका उपायहरू प्रभावकारी हुन सक्छन्:
१. पारदर्शिता सुनिश्चित गर्ने : सबै आर्थिक र प्रशासनिक प्रक्रियाहरू सार्वजनिक गर्ने । बजेट र खर्चका विवरणहरू नागरिकलाई सजिलै उपलब्ध गराउने। सूचना प्रविधिको प्रयोग गरी अनलाइन पोर्टलमार्फत सेवा प्रदान गर्ने।
२. कानुनी र संस्थागत सुधार गर्ने : भ्रष्टाचार नियन्त्रणसम्बन्धी कडा कानुन निर्माण र कडाइका साथ कार्यान्वयन गर्ने । स्थानीय तहका कर्मचारीहरूको आचरण निगरानी गर्ने संयन्त्र बनाउने । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगलाई स्थानीय तहसम्म प्रभावकारी रूपमा सक्रिय बनाउने।
३. जनसहभागिता बढाउने : नागरिक बजेट (Participatory Budgeting) प्रक्रियामा जनतालाई सहभागी गराउने । भ्रष्टाचारका घटना उजागर गर्न गोप्य जानकारी दिनसक्ने व्यवस्था (Whistleblower System) लागू गर्ने । सामुदायिक निगरानी समिति गठन गर्ने ।
४. प्रशिक्षण र जनचेतना अभियान चलाउने : स्थानीय तहका कर्मचारीहरूलाई इमानदारिता र उत्तरदायित्वको महत्वबारे तालिम दिने । नागरिकलाई अधिकार, दायित्व र सेवाको प्रकृतिबारे सचेत गराउने । स्कुल र कलेज स्तरमा नैतिक शिक्षा कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने।
५. सूचना प्रविधिको उपयोग : ई-गभर्नेन्स (e-Governance) लागू गर्ने । सेवा डिजिटल प्रणालीमार्फत पारदर्शी बनाउने, जस्तै: अनलाइन टेन्डरिङ, बिल भुक्तानी प्रणाली आदि । भ्रष्टाचारसम्बन्धी गुनासो टिपाउन छुट्टै मोबाइल एप वा हेल्पलाइनको व्यवस्था गर्ने।
६. अनुगमन र मूल्यांकन प्रणाली बलियो बनाउने : स्थानीय तहको आर्थिक तथा प्रशासनिक गतिविधिको नियमित रूपमा अनुगमन गर्ने । स्वतन्त्र निकाय वा तेस्रो पक्षद्वारा मूल्यांकन गराउने।भ्रष्टाचारमा संलग्न पाइएको व्यक्तिलाई तत्काल कानुनी कारबाही गर्ने।
७. सजायको नीति कडाइका साथ लागू गर्ने : भ्रष्टाचारमा संलग्न कर्मचारी वा जनप्रतिनिधिलाई तत्काल निलम्बन वा बर्खास्त गर्ने।दोषीलाई कानुनी दायरामा ल्याएर न्याय सुनिश्चित गर्ने।
८. मूल्य र नैतिकताको प्रवर्द्धन गर्ने: स्थानीय तहमा इमानदार कर्मचारीलाई पुरस्कृत गर्ने प्रणाली ल्याउने।जनप्रतिनिधिहरूले नैतिक र पारदर्शी व्यवहार अपनाउने उदाहरण प्रस्तुत गर्ने।
यी उपायहरूको निरन्तर कार्यान्वयन र निगरानीबाट स्थानीय तहमा हुने भ्रष्टाचारलाई नियन्त्रण र अन्त्य गर्न सकिन्छ।
_ जनताको प्रत्यक्ष भूमिका के..?
भ्रष्टाचार निर्मूलिकरणमा जनताको प्रत्यक्ष भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। नागरिकको सक्रिय सहभागिता, निगरानी, र जवाफदेहिताले भ्रष्टाचारलाई नियन्त्रण गर्न र समाप्त गर्न सहयोग गर्न सक्छ। जनताको प्रत्यक्ष भूमिकालाई तलका तरिकाबाट स्पष्ट गर्न सकिन्छ:
१. निगरानी र रिपोर्टिङ गर्ने : नागरिकहरूले स्थानीय तहका गतिविधि र खर्चको निगरानी गर्ने।भ्रष्टाचारको घटना भएमा प्रमाणसहित उजुरी गर्ने।गुनासो टिपाउनका लागि उपलब्ध हेल्पलाइन वा डिजिटल प्लेटफर्मको प्रयोग गर्ने।
२. जनसहभागितामा जोड दिने : बजेट निर्माण, विकास परियोजनाको छनोट, र कार्यान्वयनमा सहभागी हुने।सामुदायिक बैठक, सार्वजनिक सुनुवाइ (Public Hearing) र सामाजिक लेखा परीक्षण (Social Audit) मा सहभागिता जनाउने।कुनै पनि नीति वा योजना पारदर्शी ढंगले लागू भइरहेको छ कि छैन भन्ने मूल्यांकन गर्ने।
३. जागरुकता फैलाउने : आफ्नो हक र अधिकारबारे सचेत हुने र अरूलाई पनि शिक्षित गर्ने। भ्रष्टाचार विरोधी अभियानमा भाग लिने। स्थानीय स्तरमा नैतिक शिक्षा र पारदर्शिताबारे छलफलहरू आयोजना गर्ने।
४. सूचना प्रविधिको प्रयोग : ई-गभर्नेन्स प्रणालीमार्फत सेवा माग्ने र अनुगमन गर्ने। डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत सार्वजनिक तथ्यांक जाँच गर्ने। भ्रष्टाचारका घटनाबारे अनलाइन माध्यमबाट रिपोर्ट गर्ने।
५. सामाजिक दबाब सिर्जना गर्ने : भ्रष्टाचारमा संलग्न व्यक्तिलाई चिन्हित गरी सामुदायिक दबाब सिर्जना गर्ने।भ्रष्टाचारविरोधी अभियानमा सामूहिक रूपमा सक्रिय हुने।जनमत मार्फत पारदर्शी र इमानदार नेतृत्व चयन गर्ने।
६. इमानदार नेतृत्वको चयन गर्ने : चुनावमा इमानदार र पारदर्शी उम्मेदवारलाई समर्थन गर्ने।भ्रष्टाचारमा संलग्न जनप्रतिनिधिलाई पुनः मतदानबाट अस्वीकार गर्ने।पार्टीगत राजनीति भन्दा माथि उठेर सक्षम र नैतिक नेतृत्वलाई प्राथमिकता दिने।
७. पारदर्शिताका लागि पहल गर्ने : सरकारसँग सार्वजनिक तथ्यांक माग गर्ने (Right to Information – सूचना अधिकारको प्रयोग)।अनावश्यक प्रक्रियाहरू र ढिलासुस्तीप्रति प्रश्न उठाउने।
८. सामुदायिक निगरानी समिति गठन गर्ने : नागरिकले भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न निगरानी समिति (Citizen Watchdog Group) गठन गर्ने। यी समितिहरूले स्थानीय तहका कामहरूको अनुगमन गर्ने र भ्रष्टाचार उजागर गर्ने।
९. दबाब समूहहरू निर्माण गर्ने : भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा काम गर्ने संघसंस्थासँग मिलेर दबाब समूह बनाउने। कानुनी सुधार र भ्रष्टाचार विरोधी नीति निर्माणका लागि पहल गर्ने।
१०. नैतिक जिम्मेवारी बहन गर्ने : घूस नदिने र नलिने प्रतिबद्धता जनाउने।आफ्नो काम पारदर्शी ढंगले गर्न प्रेरित हुने। दैनिक जीवनका साना-ठूला कार्यमा इमानदारी अपनाउने।
निष्कर्ष:
जनताको सक्रिय भूमिका बिना भ्रष्टाचारलाई पूर्ण रूपमा निर्मूल गर्नु कठिन छ। जब नागरिकहरू सचेत, जागरुक, र सक्रिय हुन्छन्, तब उनीहरूले मात्र होइन, सम्पूर्ण व्यवस्थामा नै सुधार ल्याउन सकिन्छ। “इमानदार नागरिक इमानदार शासनको आधार हो” भन्ने सोच सबैले अपनाउनुपर्छ।