पिपुल्स न्युज काठमाडौं । सहकारी संस्थाहरूमा बचत आकर्षित गर्न उच्च ब्याजदर दिने प्रतिस्पर्धा बढ्दै गएको छ । सदस्य तथा बचतकर्तालाई अरू संस्थाभन्दा बढी ब्याज दिने नाममा महँगो लागतमा निक्षेप संकलन गर्ने प्रवृत्तिले सहकारी संस्थाको वित्तीय व्यवस्थापनमा चुनौती थपिएको छ ।
बचत तथा ऋण सहकारीको मूल उद्देश्य सदस्यबाट संकलित बचतलाई सुरक्षित रूपमा परिचालन गर्दै उत्पादनमूलक क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह गर्नु हो। तर निक्षेप संकलनकै लागि अस्वाभाविक रूपमा उच्च ब्याजदर प्रस्ताव गर्ने र त्यसबाट संकलित रकमलाई पर्याप्त प्रतिफल आउने क्षेत्रमा परिचालन गर्न नसक्ने हो भने त्यही निक्षेप भविष्यमा संस्थाका लागि आर्थिक बोझ बन्न सक्छ।
बचत बढ्यो, तर आम्दानी बढेन भने के हुन्छ ? : सहकारी संस्थाले बचतमा जति बढी ब्याज तिर्नुपर्छ, संस्थाको रकमको लागत पनि त्यति नै बढ्छ । अर्कोतर्फ कर्जाको माग कमजोर भएको अवस्थामा वा सुरक्षित क्षेत्रमा मात्र लगानी गर्नुपर्ने अवस्थामा उच्च ब्याजदरको निक्षेपलाई उच्च प्रतिफल दिने गरी परिचालन गर्न कठिन हुन्छ ।
यसले संस्थाको ब्याज आम्दानी र ब्याज खर्चबीचको अन्तर घटाउँदै लैजान सक्छ । अन्ततः संस्थाको नाफा घट्ने, सञ्चित कोषमा दबाब पर्ने र तरलता व्यवस्थापनमा समस्या आउन सक्ने जोखिम बढ्छ ।
‘बढी ब्याज’को प्रतिस्पर्धा कति जोखिमपूर्ण ? : सहकारी क्षेत्रमा एउटा संस्थाले बढी ब्याज घोषणा गरेपछि अर्को संस्थाले त्यसलाई पछ्याउने प्रवृत्ति देखिन सक्छ। यसरी सुरु भएको प्रतिस्पर्धा क्रमशः अस्वस्थ प्रतिस्पर्धामा परिणत हुन सक्छ। बचतकर्ता पनि ‘जहाँ बढी ब्याज, त्यहीँ बचत’ भन्ने मानसिकताबाट प्रभावित भएमा संस्थाहरू थप महँगो दरमा निक्षेप उठाउन बाध्य हुन सक्छन्। तर बचतमा बढी ब्याज दिनु भनेको संस्था बलियो छ भन्ने प्रमाण होइन। संस्थाको वास्तविक अवस्था बुझ्न कर्जा असुली, खराब कर्जा, तरलता, पूँजी, सञ्चालन खर्च, जोखिम व्यवस्थापन, सुशासन र लेखापरीक्षणको अवस्था हेर्न आवश्यक हुन्छ।
महँगो निक्षेपले कर्जामा पनि दबाब पार्छ : उच्च ब्याजदरमा संकलन गरिएको बचतको लागत धान्न संस्थाले कर्जाको ब्याजदर पनि उच्च राख्नुपर्ने हुन सक्छ। तर कर्जाको ब्याजदर धेरै बढ्दा सदस्य तथा व्यवसायीले महँगो कर्जा लिन हिच्किचाउन सक्छन्। कर्जाको माग घटेमा संस्थाको आम्दानी प्रभावित हुन्छ।
महँगो निक्षेप → महँगो रकमको लागत → कर्जामा दबाब → कर्जा मागमा कमी → आम्दानीमा असर यो चक्र लामो समयसम्म कायम रहेमा सहकारीको वित्तीय स्वास्थ्य कमजोर हुन सक्छ। तर समस्या ब्याजदर मात्र होइन सहकारी क्षेत्रमा देखिएका समस्याको सम्पूर्ण जिम्मेवारी उच्च ब्याजदरलाई मात्र दिन मिल्दैन।
कमजोर सुशासन, कर्जा दुरुपयोग, ऋण असुलीमा कमजोरी, संस्थाको रकम सीमित व्यक्तिको प्रभावमा परिचालन हुनु, जोखिम व्यवस्थापनको अभाव र नियमनको कमजोरीजस्ता विषय पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छन्। त्यसैले सहकारी क्षेत्रको सुधारका लागि ब्याजदरमा मात्र बहस गरेर पुग्दैन। संस्थाको सम्पूर्ण वित्तीय प्रणालीलाई अनुशासित र पारदर्शी बनाउन आवश्यक छ।
बचतकर्ताले पनि ब्याजभन्दा संस्था हेर्नुपर्ने : बचतकर्ताका लागि उच्च ब्याज आकर्षक हुन सक्छ। तर बचत कहाँ राख्ने भन्ने निर्णय गर्दा ब्याजदर मात्र हेर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।
बचतकर्ताले संस्थाको : वित्तीय अवस्था, कर्जा असुलीको स्थिति, तरलता, लेखापरीक्षण, सञ्चालक तथा व्यवस्थापनको सुशासन, नियामकीय अनुपालन, बचत फिर्ता गर्ने क्षमता, जस्ता पक्षलाई समेत ध्यान दिन आवश्यक छ ।
सहकारीलाई अब ‘बढी ब्याज’ होइन, ‘बढी विश्वास’ चाहिन्छ : सहकारी संस्थाको वास्तविक पूँजी भनेको सदस्यको विश्वास हो। विश्वास गुमेपछि ठूलो निक्षेप, आकर्षक ब्याजदर र ठूलो कारोबारको कुनै अर्थ रहँदैन।
त्यसैले सहकारी संस्थाहरूले छोटो समयका लागि निक्षेप तान्ने उद्देश्यले अस्वाभाविक ब्याजदर दिनेभन्दा दिगो वित्तीय योजना, सुरक्षित कर्जा लगानी, नियमित ऋण असुली र सदस्यकेन्द्रित सेवामा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।
नियामक निकायले पनि सहकारीको ब्याजदर मात्र हेर्नेभन्दा संस्थाको समग्र वित्तीय जोखिम, तरलता, कर्जा गुणस्तर र निक्षेप–कर्जा सन्तुलनमा प्रभावकारी निगरानी गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
सहकारी क्षेत्र अहिले एउटा महत्वपूर्ण मोडमा छ। बढी ब्याज दिएर निक्षेप संकलन गर्ने कि सदस्यको विश्वास जितेर दीगो वित्तीय संस्था बन्ने? यसको सही उत्तर सहकारी संस्थाहरूले अब आफ्नो कार्यशैलीबाट दिनुपर्नेछ। किनकि उच्च ब्याजले केही समयका लागि बचतकर्ता आकर्षित गर्न सक्छ, तर पारदर्शिता, सुशासन र वित्तीय अनुशासनले मात्र सहकारीलाई दीर्घकालसम्म टिकाउन सक्छ। सहकारीको भविष्य ‘कसले बढी ब्याज दिन्छ’ भन्ने प्रतिस्पर्धामा होइन, ‘कसले सदस्यको बचत सुरक्षित राख्दै दिगो प्रतिफल दिन सक्छ’ भन्ने क्षमतामा निर्भर हुनेछ।
थप आकर्षक हेडलाइन विकल्प : बढी ब्याजको लोभमा सहकारी : निक्षेप बढ्दै जाँदा जोखिम पनि बढ्दै महँगो निक्षेपको भारीले थिचिँदै सहकारी क्षेत्र निक्षेप तान्ने होडमा सहकारी : बढी ब्याज कतै संकटको संकेत त होइन ?
<
p style=”text-align: justify;”>बचतमा बढी ब्याज, कर्जामा दबाब : सहकारीको वित्तीय गणित बिग्रिँदै ‘बढी ब्याज’को दौडले सहकारीलाई कहाँ पुर्याउँदैछ ? उच्च ब्याजको आकर्षण कि भविष्यको जोखिम ? सहकारी क्षेत्रमा गम्भीर प्रश्न सहकारीलाई अब बढी ब्याज होइन, बढी वित्तीय अनुशासन चाहिन्छ।