पिपुल्स न्युज काठमाडौँ: हालका दिनहरूमा युवाहरूमा कुनै खास व्यक्ति, राजनीतिक दल वा विचारप्रति ‘अन्धभक्ति’ बढ्दै गएको देखिन्छ। आलोचनात्मक चेतनाभन्दा बढी भावनात्मक संलग्नता र तर्कहीन समर्थनको यो प्रवृत्तिले समाजमा गम्भीर बहस सिर्जना गरेको छ। आखिर किन युवा पुस्ता यो बाटोमा अग्रसर भइरहेको छ त? यसका पछाडि केही प्रमुख कारणहरू केलाउन सकिन्छ।
मुख्य कारणहरू :
डिजिटल र सामाजिक सञ्जालको प्रभाव : सामाजिक सञ्जाल अहिले सूचना र विचार आदानप्रदानको मुख्य माध्यम बनेको छ। एल्गोरिदमले प्रयोगकर्तालाई उस्तै विचार भएका मानिसहरूसँग जोड्दा ‘इको चेम्बर’ (प्रतिध्वनि कक्ष) सिर्जना हुन्छ। यसले फरक मत सुन्ने अवसर घटाउँछ र आफ्नै विचारलाई मात्र सत्य मान्ने प्रवृत्ति बढाउँछ। साथै, गलत सूचना र उत्तेजित सामग्री सहजै फैलिँदा युवाहरूलाई त्यसको पछि लाग्न प्रेरित गर्छ।
पहिचान र आबद्धताको खोजी : युवावस्था पहिचान निर्माणको महत्वपूर्ण चरण हो। कतिपय युवाहरूले कुनै खास समूह, नेता वा विचारधारामा आफूलाई आबद्ध गराएर सुरक्षित महसुस गर्छन् र आफ्नो अस्तित्व खोज्छन्। यसले उनीहरूलाई एक्लोपनबाट बचाई एक ‘सामूहिक पहिचान’ प्रदान गर्छ, जसप्रति उनीहरू सहजै भावनात्मक रूपमा जोडिन पुग्छन्।
आर्थिक र सामाजिक निराशा : बेरोजगारी, भ्रष्टाचार, र राजनीतिक अस्थिरता जस्ता समस्याहरूले युवाहरूमा निराशा र आक्रोश उत्पन्न गर्छ। यस्तो अवस्थामा कुनै बलियो नेता वा विचारधाराले छिटो समाधानका सपना देखाउँदा वा वर्तमान समस्याहरूको लागि कुनै एक पक्षलाई दोषी ठहर्याउँदा युवाहरू त्यसप्रति आकर्षित हुन सक्छन्। उनीहरूले वर्तमान व्यवस्थाबाट मुक्ति खोज्दै विकल्पको रूपमा ‘अन्धभक्ति’ लाई अपनाउन सक्छन्। केही नेताहरूमा जनमानसलाई भावनात्मक रूपमा जोड्न सक्ने विशेष क्षमता हुन्छ। उनीहरूको भाषण शैली, व्यक्तित्व र दृढ संकल्पले युवाहरूलाई प्रभावित गर्छ। तर्कभन्दा बढी भावनामा आधारित यस्तो आकर्षणले आलोचनात्मक सोचलाई ओझेलमा पारी निर्विवाद समर्थनका लागि प्रेरित गर्छ।
आलोचनात्मक सोचको कमी र मिडिया साक्षरताको अभाव: विद्यालय तथा विश्वविद्यालय स्तरमा आलोचनात्मक सोच (critical thinking) र मिडिया साक्षरताको पर्याप्त अभ्यास नहुँदा युवाहरूलाई सही र गलत सूचना छुट्याउन गाह्रो हुन्छ। यसले उनीहरूलाई कुनै पनि प्रोपोगान्डा (प्रचार) को शिकार बन्न सजिलो बनाउँछ, जसले अन्धभक्तिलाई बढावा दिन्छ
युवामा बढ्दो ‘अन्धभक्ति’ को प्रवृत्ति समाज, शिक्षा प्रणाली र राजनीतिक नेतृत्व सबैका लागि चिन्ताको विषय हो। स्वस्थ लोकतन्त्रका लागि आलोचनात्मक चेतना, बहुलवादको सम्मान र तथ्यमा आधारित विचार अपरिहार्य हुन्छ। यस चुनौतीको सामना गर्न मिडिया साक्षरता अभिवृद्धि, बहसको संस्कृति प्रवर्धन र युवाहरूलाई अर्थपूर्ण संलग्नताका अवसरहरू प्रदान गर्नु आवश्यक छ
You must be logged in to post a comment.